Liczne artykuły na temat osób publicznych z tzw. branży rozrywkowej i artystycznej oraz idące za nimi pozwy sądowe kierowane przez celebrities przeciwko redaktorom i wydawcom dzienników i czasopism rodzą pytanie, czy roszczenia celebrities wobec prasy i mediów są uzasadnione, czy też uzasadnione są racje dziennikarzy publikujących materiały prasowe na temat celebrities podkreślających zasadę wolności słowa, prawa obywateli do informacji i dozwoloną krytykę.

Wątpliwości prawne dotyczące publikacji zdjęć

Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, iż najwięcej wątpliwości prawnych wywołuje publikacja zdjęć osób znanych bez ich zgody. Zasadą – wynikającą z prawa autorskiego – jest, iż publikacja zdjęć (innymi słowy wizerunku) nie może się odbywać bez zgody osoby, której wizerunek jest upubliczniony w jakiejkolwiek formie, z tym, że zgody takiej nie wymaga rozpowszechnianie wizerunku osoby powszechnie znanej, jeżeli wizerunek wykonano w związku z pełnieniem przez nią funkcji publicznych, w szczególności politycznych, społecznych, zawodowych. Podobne uregulowanie znajduje się również w prawie prasowym. Trudności interpretacyjne pojawiają się podczas próby zdefiniowania pojęcia „osoby powszechnie znanej”. Wydaje się, iż o możliwości kwalifikacji wizerunku danej osoby, jako osoby powszechnie znanej będą decydowały konkretne okoliczności, w tym również krąg odbiorców, w którym taki wizerunek się pojawia. Dodatkowo publikacja takiego wizerunku bez zgody zainteresowanej osoby, musi być związana z pełnieniem przez taką osobę funkcji publicznych. Niezwykle trudno jest uchwycić subtelną różnicę pomiędzy działalnością w branży artystycznej, a faktem bycia osobą powszechnie znaną, która dodatkowo pełni funkcje publiczne. Pomocne w ustaleniu pewnych zasad może być orzecznictwo Sądu Najwyższego, który w jednej z głośnych spraw przeciwko aktorce podkreślił, że zgodnie z polskim prawem nawet celebrities mają prawo do ochrony ich prywatności, a także, że ludzie należący do tego kręgu z reguły nie prowadzą działalności publicznej. Według sądu, dziennikarze mogą pisać o życiu prywatnym bez zgody zainteresowanych tylko w przypadku osób prowadzących taką działalność. Warunkiem jest jednak to, że ich teksty bezpośrednio jej dotyczą. A zatem sytuacja, w której dziennikarz wykorzystuje wizerunek osoby znanej i publikuje go, ale nie ma to żadnego związku z pełnieniem przez nią funkcji publicznych, jest, co do zasady, niedozwolone.

Autoryzacji wypowiedzi nie można odmówić

Oprócz wizerunku, w prasie i mediach publikowane są wypowiedzi gwiazd, jak również opinie i oceny dotyczące ich życia. Co jest bardzo istotne z punku widzenia świadomości prawnej celebrities, prawo prasowe wyraźnie stanowi, iż „dziennikarz nie może odmówić osobie udzielającej informacji autoryzacji dosłownie cytowanej wypowiedzi, o ile nie była ona uprzednio publikowana”. Zatem udzielając wywiadu, celebrities powinny pamiętać każdorazowo o przysługującym prawie do autoryzacji. Co więcej, nie wolno bez zgody osoby zainteresowanej publikować informacji oraz danych dotyczących prywatnej sfery życia, chyba że wiąże się to bezpośrednio z działalnością publiczną danej osoby.

Nieprawdziwa informacja jest zakazana

Podobnie rzecz się przedstawia w przypadku publikacji prasowych niedotyczących życia prywatnego osób publicznych, lecz podejmujących sferę ich życia społecznego czy zawodowego. Zasadniczo publikacja takich informacji nie jest zakazana. Zakazane jest natomiast ujawnianie nieprawdy. Zatem jeżeli wskutek nieprawdziwej informacji prasowej osoba publiczna, której ta informacja dotyczy, doznała jakiejkolwiek szkody, jest ona uprawniona do żądania sprostowania lub odpowiedzi oraz naprawienia szkody związanej
z ewentualnym naruszeniem dóbr osobistych, o ile do niego doszło. Często bowiem zdarza się, iż nieprawdziwa informacja dotycząca życia zawodowego narusza dobre imię osoby publicznej. Jednakże w takich sytuacjach zawsze należy pamiętać o podwyższonych granicach dozwolonej krytyki działalności zawodowej, twórczej, społecznej osób publicznych. Kwestia bowiem granic dozwolonej krytyki zasadza się na sporze o wartości – dobro publiczne czy prywatne, stąd realizacja roszczeń odszkodowawczych w takim przypadku jest utrudniona i niejednoznaczna. Sankcją najdalej idącą jest sankcja karna, o ile publikacja prasowa na temat osoby publicznej nosi znamiona zniesławienia lub zniewagi.

Ochrona prywatności osób publicznych w USA
W celach czysto porównawczych warto również zauważyć, iż konstytucyjna ochrona prywatności osób publicznych w USA gwarantuje wolność wyznania, słowa oraz prasy. Pomimo pierwszej poprawki Konstytucji USA widoczna jest niespójność regulacji na szczeblu pięćdziesięciu stanów Ameryki, co za tym idzie – brak ujednolicenia orzecznictwa sądów amerykańskich. Liczne rozbieżności prowadzą do konkluzji, iż jeśli działanie nie jest bezprawną ingerencją w samotność lub sprawy prywatne, nie jest ujawnieniem krępujących faktów z życia prywatnego osoby publicznej, nie jest przedstawieniem celebrity w tzw. fałszywym świetne oraz jeśli nie przywłaszczono nazwiska, wizerunku lub innych cech osobowościowych gwiazd dla celów komercyjnych, jest to działanie zgodne z Konstytucją, a za publikacjami prasowymi przemawia wolność słowa, interes społeczny i ciekawość amerykańskiego społeczeństwa.

Reasumując – w obecnie obowiązującym stanie prawnym w Polsce – publikowanie materiałów prasowych zarówno w formie wywiadu, tekstu, obrazu (zdjęć) dotyczących prywatnej sfery życia osób publicznych bez ich zgody jest wyraźnie zakazane. Wyjątek stanowi sytuacja, gdy, publikowana informacja dotycząca sfery życia prywatnego danej osoby wiąże się bezpośrednio z jej działalnością zawodową czy społeczną (funkcja publiczna). Natomiast w przypadku, gdy osoba publiczna co do zasady wyraża zgodę na publikację informacji przez nią udzielanych, a niedotyczących jej życia prywatnego, wówczas winna pamiętać o przysługujących jej uprawnieniach do autoryzacji.

Sebastian Pietrzyk, associate manager; Marta Mackiewicz, aplikant radcowski; Kancelaria Radców Prawnych Stopczyk & Mikulski

Chcesz dowiedzieć się więcej o gwiazdach w reklamie? Zapraszamy do lektury najnowszego numeru magazynu „Brief". W sprzedaży już od 25 listopada.